Làm thơ thế nào cho đúng (how to write poem in 24h)

(Bài này viết bởi NQuang + QHuy)

Hôm trước có bạn bảo tớ là thấy mọi người làm thơ vui quá muốn góp vui nhưng không biết làm sao để chữ nó thành thơ. Tớ xin mạn phép các cao thủ nói tí về luật vậy, để mọi người hưởng ứng sáng tác cho dzui.

Thơ đỉnh nhất là thơ Đường, gồm Đường cổ phong, Đường Luật và Tuyệt cú:

1) Đường cổ phong gồm hai loại: Thơ cổ phong 5 chữ (ngũ ngôn) và cổ phong 7 chữ (thất ngôn: tứ tuyệt hoặc bát cú). Thơ 7 chữ thường cho những bài ngắn (đoản thiên) còn bài dài (trường thiên) thường là 5 chữ, vừa dễ làm lại vừa làm nhanh và dài được. Thơ này chỉ cần gieo đúng vần là xong.

Ví dụ thơ 5 chữ (thực ra bài này ko phải thơ Đường :p)

Anh đội viên thức dậy
Thấy trời khuya lắm rồi
Mà sao Bác vẫn ngồi
Đêm nay Bác không ngủ.

Lặng yên như bếp lửa
Vẻ mặt Bác trầm ngâm
Ngoài trời mưa lâm thâm
Mái lều tranh xơ xác.
(Đêm nay Bác không ngủ - Minh Huệ)

Thất ngôn tứ tuyệt nó như vầy:

Nguyệt lạc ô đề sương mãn thiên,
Giang phong ngư hỏa đối sầu miên.
Cô Tô thành ngoại Hàn San tự,
Dạ bán chung thanh đáo khách thuyền.
(Phong Kiều Dạ Bạc - Trương Kế)

Nghe nói là Tản Đà dịch bài này như sau:

Trăng tà, tiếng quạ kêu sương,
Lửa chài, cây bến, sầu vương giấc hồ.
Thuyền ai đậu bến Cô Tô,
Nửa đêm nghe tiếng chuông chùa Hàn San.

2) Đường Luật là thơ dựa trên luật bằng (b) trắc (t). Thơ ngũ ngôn thì theo luật:

b b t t t
t t t b b
t t b b t
b b t t b
b b b t t
t t t b b
t t b b t
b b b t b
---------hoặc
t t t b b
b b t t t
b b b t t
t t t b b
t t b b t
b b t t b
b b b t t
t t t b b

Thơ thất ngôn thì theo luật
t t b b t t b
b b t t t b b
b b t t b b t
t t b b t t b
t t b b b t t
b b t t t b b
b b t t b b t
t t b b t t b
------------hoặc
b b t t b b t
t t b b t t b
t t b b b t t
b b t t t b b
b b t t b b t
t t b b t t b
t t b b b t t
b b t t t b b


1 điểm quan trọng của thơ thất ngôn bát cú là ngoài tuân thủ luật bằng trắc, câu số 3 phải đối với câu số 4, câu số 5 phải đối với câu số 6, vừa về vần, vừa về ý, lại vừa về từ. Câu 1 2 để mở thì câu 7 8 sẽ để kết.

Ví dụ về thất ngôn bát cú thì có thể kể đến thơ của Bà huyện Thanh Quan mà chúng ta học rất nhiều hồi cấp 3.

Bước tới Đèo Ngang, bóng xế tà
Cỏ cây chen đá, lá chen hoa
Lom khom dưới núi tiều và chú
Lác đác bên sông chợ mấy nhà
Nhớ nước đau lòng con cuốc cuốc
Thương nhà mỏi miệng cái gia gia
Dừng chân trước cảnh trời non nước
Một mảnh tình riêng, ta với ta
(Qua đèo ngang - Bà huyện Thanh Quan)

3) Tuyệt cú là thơ bốn câu ba vần (nếu chữ cuối câu đầu là vần bằng) và bốn câu hai vần (chữ cuối câu đầu là vần trắc). Thơ này thì đỉnh rồi, toàn các cụ tiên thơ, thánh thơ uống rượu khà một phát là ra một bài. Loại này rất khó vì 4 câu thôi mà phải có cả mở-thân-kết.

Chẳng hạn bài Tĩnh dạ tứ (Xúc cảm đêm trăng) của Lý Bạch là 1 kiệt tác cho thể loại tuyệt cú (4 câu 5 chữ)

Sàng tiền minh nguyệt quang
Nghi thị địa thượng sương
Cử đầu vọng minh nguyệt
Đê đầu tư cố hương
(Tĩnh dạ tứ - Lý Bạch)

Dịch:
Đầu giường ánh trăng chiếu
Ngỡ mặt đất phủ sương
Ngẩng đầu nhìn trăng sáng
Cúi đầu nhớ cố hương

(còn tiếp - phần sau sẽ nói về các thể loại thơ mới)